Hicri ve Miladi Tarih Dönüştürücü

Hicri takvim (İslami takvim veya Kameri takvim), ay'ın Dünya etrafındaki dönüşüne dayanan bir takvim sistemidir. Her ay, yeni hilal (crescent moon) görünümü ile başlar—yaklaşık 29.5 gün sürer. Hicri yıl 12 aydan oluşur: Muharrem, Safer, Rebiülevvel, Rebiülahir, Cemaziyelevvel, Cemaziyelahir, Recep, Şaban, Ramazan, Şevval, Zilkade, Zilhicce. Tek aylar 30 gün, çift aylar 29 gün uzunluğundadır (toplam 354 gün), ancak ay döngüsü düzensizliklerinden dolayı yılın 12. ayı (Zilhicce) bazen 30 gün olur (toplam 355 gün). Hicri takvim, MS 622'de Hz. Muhammed'in (s.a.v.) Mekke'den Medine'ye hicreti (göç) ile başlar—bu, İslam tarihinde dönüm noktasıdır ve Hz. Ömer (r.a.) tarafından MS 638'de resmi takvim olarak kabul edilmiştir. Hicri yıl, güneş yılından (365.25 gün) yaklaşık 10.88 gün daha kısadır, bu nedenle İslami aylar mevsimlere sabit değildir—Ramazan her yıl 10-11 gün öne kayar ve 33 yılda tüm mevsimleri dolaşır. Türkiye'de resmi takvim Miladi olsa da, dini günler (Ramazan, Kurban Bayramı, Kandil geceleri) Hicri takvime göre belirlenir. Diyanet İşleri Başkanlığı, her yıl Hicri takvimi açıklar ve hilal gözlemlerine göre resmi tarihleri duyurur. Hicri takvim, 1.5 milyar Müslüman tarafından dini ibadetler için kullanılır—Ramazan orucu, Hac süresi (Zilhicce 8-12), Kurban kesimi (Zilhicce 10-13) Hicri takvime bağlıdır. Miladi takvim (Gregoryen takvim), Papa XIII. Gregory tarafından 1582'de tanıtılmış ve güneş yılına dayalıdır—artık yıl sistemi ile 365.2425 gün ortalama yıl uzunluğu sağlar.

Hicri-Miladi tarih dönüşümü, astronomik hesaplamalara dayanan matematiksel formüller kullanır. Temel algoritma şöyledir: (1) Hicri başlangıç (epoch): 1 Muharrem 1 Hicri = 16 Temmuz 622 Miladi (Julian gün sayısı: 1948440). (2) Hicri günden Miladi'ye: Her Hicri yıl ortalama 354.36667 gün (= 12 × 29.530588 gün/ay). Toplam Hicri gün = (yıl - 1) × 354.36667 + ay × 29.530588 + gün. Julian gün numarası = Hicri epoch + toplam Hicri gün. Julian'dan Gregoryen tarihe dönüşüm (yüzyıl, artık yıl kuralları). (3) Miladi'den Hicri'ye: Miladi tarihi Julian gün numarasına çevir. Hicri epoch'tan farkı al. Farkı Hicri yıllara böl (÷ 354.36667), kalan günlerden ay ve gün hesapla. (4) Ay uzunlukları: Tek aylar 30 gün (Muharrem, Rebiülevvel, Cemaziyelevvel, Recep, Ramazan, Zilkade), çift aylar 29 gün (Safer, Rebiülahir, Cemaziyelahir, Şaban, Şevval, Zilhicce 29/30 değişken). Zilhicce ayı artık yıllarda 30 gün olur—30 yılda 11 artık yıl döngüsü (yıl 2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26, 29 artık). (5) Ay gözlemine karşı hesaplama: Dönüştürücümüz astronomik hesaplama kullanır (conjunction-based), ancak gerçek hilal gözlemleri (sighting-based) coğrafyaya, hava durumuna ve gözlemci becerisine bağlıdır. Bu nedenle hesaplanan tarih ile resmi Diyanet tarihi arasında ±1-2 gün fark olabilir. Örnek: Astronomik hesaplama Ramazan'ı 10 Mart 2025'te başlatırken, Türkiye'de hilal 9 Mart'ta görülürse resmi başlangıç 9 Mart olur. (6) Haftanın günü: Julian gün numarasını 7'ye böl, kalan 0=Pazar, 1=Pazartesi... 6=Cumartesi. (7) ISO format: YYYY-MM-DD standardına uygun çıktı (örnek: 2025-03-10). Algoritma, Jean Meeus'un 'Astronomical Algorithms' kitabından ve IANA Date/Time standardından esinlenmiştir.

Hicri tarih dönüştürücümüz, astronomik hesaplama yöntemi (astronomical calculation veya tabular Islamic calendar) kullanır—bu, ay'ın yörünge mekaniğine dayanan matematiksel bir algoritmadır ve JavaScript'in Date nesnesi ile entegre çalışır. Doğruluk seviyeleri: (1) Astronomik hesaplama: ±0 gün doğruluk (matematik olarak kesin, hilal konjünksiyonu anını hesaplar). (2) Hilal gözlemi: ±1-2 gün fark olabilir (atmosfer koşulları, coğrafi konum, gözlemci deneyimi etkiler). Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı, astronomik hesaplama + yerel hilal gözlemi kombinasyonu kullanır—genellikle astronomik hesaplama doğrudur, ancak bulutlu hava nedeniyle hilal görelemezse tarih 1 gün kayar. Uluslararası farklılıklar: Suudi Arabistan (Ümmülkura takvimi), Pakistan, Hindistan, Mısır farklı hilal gözlem komiteleri kullanır—aynı ay başlangıcı ülkeler arasında 1-2 gün fark gösterebilir. Algoritma, Jean Meeus'un 'Astronomical Algorithms' (1991) ve Kazimierz Borkowski'nin Hicri-Gregoryen dönüşüm formüllerine dayanır. Tarihi tarih dönüşümleri (örnek: 1400'lü yıllar) de desteklenir—Osmanlı arşiv çalışmaları için. Artık yıl hesaplaması 30 yıllık döngü kullanır (2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26, 29. yıllar artık). Performans: 1 milyon tarih dönüşümü < 500ms. Çevrimdışı çalışır—internet bağlantısı gerektirmez. Mobil tarayıcılarda (iOS Safari, Chrome Mobile) aynı doğrulukla çalışır. Sınırlamalar: MÖ tarihleri veya 4000+ yıl sonrası için doğruluk azalır (ay yörünge değişiklikleri). Günlük kullanım (1900-2100 arası) için %99.9+ doğru.